چک برگشتی یا چک بدون اعتبار و یا چک بلامحل همگی عنوان یک سند تجاری لازم الاجرا هستند. این چکها توسط دارنده دسته چک صادر شده و اعتبار کافی برای نقد نمودن در حساب جاری فرد وجود ندارد. در این مقاله قصد داریم به بررسی کامل قانون چک برگشتی، مراحل وصول، مجازاتها و روشهای قانونی مرتبط با این سند تجاری بپردازیم. دانستن این قوانین به شما کمک میکند تا در مواجهه با چکهای برگشتی، تصمیمات صحیح و قانونی اتخاذ کنید و از هزینههای غیرضروری جلوگیری نمایید.
✅ قانون جدید چک برگشتی جدید
قانون جدید چک برگشتی با هدف تسریع در وصول چکهای بلامحل و کاهش دعاوی قضایی اصلاح شده است. بر اساس این قانون، دارنده چک میتواند بدون نیاز به مراجعه به محاکم دادگستری، مستقیماً به دایره اجرایی مراجعه کرده و وجه چک را دریافت کند.
صدور چک در سامانه چکاوک الزامی است و چکهای در وجه حامل یا ظهر نویسی شده به صورت انشایی بیاعتبار خواهند بود. این تغییرات به منظور مقابله با کلاهبرداری، پولشویی و صدور چکهای بلا محل از آذر ماه سال ۱۳۹۹ اجرایی شده است.
تفاوت قوانین چک برگشتی قدیم و جدید
| مورد | قانون قدیم | قانون جدید (صیادی و ۱۴۰۳) |
|---|---|---|
| صدور چک در وجه حامل | مجاز بود و به راحتی منتقل میشد | ممنوع؛ باید به نام شخص حقیقی یا حقوقی صادر شود |
| مراجعه برای وصول | ابتدا باید به دادگاه میرفت | امکان مراجعه مستقیم به دایره اجرایی وجود دارد |
| سامانه ثبت چک | وجود نداشت، فقط بانک | صدور و ثبت چک در سامانه صیاد الزامی است |
| پیگیری عدم پرداخت | زمانبر و پیچیده | سریعتر و امکان صدور حکم جلب راحتتر است |
| برگشت خوردن چک | فقط ماهیت کیفری داشت | سوء اثر با مراحل قانونی شفاف رفع میشود |
| پیشگیری از کلاهبرداری | کنترل کم، سوء استفاده رایج | سامانه صیاد و شناسه ملی صادرکننده، کلاهبرداری را کاهش میدهد |
| چکهای زیر ۲۰ میلیون | رسیدگی زمانبر در دادگاه | رسیدگی سریعتر در شورای حل اختلاف و کم هزینهتر |
✅ قانون چک برگشتی قدیم
قوانین قدیمی چک برگشتی دارای کاستیهای فراوان بودند و مراحل وصول چک بسیار زمانبر و پیچیده بود. دارنده چک مجبور بود مدت طولانی در محاکم دادگستری منتظر دریافت حق خود باشد و این شرایط امکان سوء استفاده و اختلافات مالی را افزایش میداد. اصلاح قوانین در سالهای اخیر تلاش کرده تا فرآیند وصول چک شفاف و سریعتر شود.
✅ اصلاح قانون چک برگشتی
با اجرای قانون چکهای صیادی، فرآیند صدور، بررسی و اعتبار سنجی چکها مکانیزه شده است. این سیستم باعث کاهش دخالت نیروی انسانی و پیشگیری از صدور چکهای بلامحل میشود.
بعد از برگشت خوردن چک، اطلاعات صادر کننده چک در سامانه بانک مربوطه ثبت شده و برای بانک مرکزی ارسال میشود. بانک مرکزی با بررسی شناسه صیادی، کد رهگیری را صادر میکند تا صحت و اعتبار چک تضمین گردد.
✅ قانون چک بی محل تاریخ گذشته
چکهایی که مدت زمان طولانی از صدور آنها گذشته و هنوز وصول نشدهاند، ممکن است از نظر قانونی مشمول شرایط خاص شوند.
طبق قوانین پیشین، اگر اقدامات لازم برای وصول چک در مدت زمان تعیین شده انجام نشود، چک از حالت کیفری خارج شده و صرفاً ماهیت حقوقی خواهد داشت. این قانون مانع سوءاستفاده افراد از چکهای قدیمی و تسهیل فرآیند رسیدگی به پروندههای مالی میشود.
✅ قانون چک برگشتی ۱۴۰۳
در سال ۱۴۰۳، اصلاحاتی در قانون چک برگشتی صورت گرفت تا روند وصول چکها و پیشگیری از تخلفات مالی تسهیل شود. این اصلاحات شامل الزام صدور چک در سامانه چکاوک، ممنوعیت صدور چک در وجه حامل و امکان مراجعه مستقیم به دایره اجرایی برای دریافت وجه چک است.
همچنین قوانین مربوط به چکهای زیر بیست میلیون تومان و نحوه رسیدگی به آنها شفافتر شده است.
✅ قانون چک برگشتی زیر بیست میلیون تومان چیست؟
بخش عمدهای از سوالات حقوقی مربوط به چکهای برگشتی با ارزش کمتر از بیست میلیون تومان است. طبق قوانین جاری ایران، پروندههای مالی بر اساس مبلغ آنها میان محاکم دادگستری و شورای حل اختلاف تقسیم میشوند.
بر اساس قانون، پروندههای مالی با ارزش بیست میلیون تومان یا کمتر در شورای حل اختلاف مطرح و مورد رسیدگی قرار میگیرند.
مراحل رسیدگی به این پروندهها شامل مراجعه به دفاتر ثبت خدمات الکترونیک قضایی و تنظیم دادخواست وصول چک برگشتی میباشد. پس از ثبت دادخواست، پرونده بر اساس مبلغ چک و مشخصات طرفین، به شورای حل اختلاف یا شعبه دادگاه مربوطه ارسال میشود.
در صورتی که مبلغ چک برگشتی بیش از بیست میلیون تومان باشد، دارنده چک برای وصول حق و حقوق خود باید از طریق دادگاه حقوقی اقدام نماید.
نکات طلایی برای جلوگیری از برگشت خوردن چک
برای پیشگیری از مشکلات مالی و چک بلامحل، رعایت نکات زیر اهمیت زیادی دارد:
بررسی موجودی حساب قبل از صدور چک: همیشه مطمئن شوید مبلغ مورد نظر در حساب شما موجود است.
ثبت چک در سامانه صیاد: این کار باعث شفافیت و جلوگیری از صدور چکهای بلا محل میشود.
اجتناب از صدور چک در وجه حامل: صدور چک به نام شخص حقیقی یا حقوقی با کد ملی الزامی است.
حفظ سوابق و مستندات: نگهداری رسیدها، برگشت چک و مدارک مرتبط در صورت نیاز قانونی ضروری است.
اقدام سریع در صورت برگشت خوردن چک: هرچه سریعتر اقدام کنید تا امکان وصول وجه و کاهش خسارت بیشتر شود.
✅ قانون چک برگشتی در شرایط جنگی
در شرایط بحرانی مانند جنگ، تحریمهای شدید اقتصادی یا بلایای طبیعی، قوانین خاصی برای چکهای برگشتی اعمال میشود تا حقوق دارنده چک حفظ شود و فشار اقتصادی بر افراد کاهش یابد. این قوانین شامل موارد زیر هستند:
تمدید مهلت وصول چک: مدت زمان قانونی برای ارائه چک به بانک یا دادگاه افزایش مییابد تا افراد فرصت کافی برای اقدام داشته باشند.
کاهش مراحل اداری: برخی مراحل ثبت و رسیدگی به چکها کوتاهتر و سادهتر میشوند تا فرآیند وصول سریعتر انجام شود.
معافیت برخی مراحل: در صورت وجود شرایط اضطراری، برخی الزامات قانونی مانند ارائه مستندات اضافی یا حضور فیزیکی کاهش مییابد.
فرض کنید آقای «الف» در شهری زندگی میکند که به دلیل جنگ و محدودیتهای بانکی، امکان مراجعه حضوری به دادگاه یا بانک برای او دشوار است. طبق قوانین شرایط جنگی، مهلت وصول چک او ۳ ماه تمدید میشود و میتواند بدون حضور فیزیکی در برخی مراحل، پرونده خود را از طریق دفاتر خدمات الکترونیک پیگیری کند.
✅ قوانین چک بی محل و حکم جلب
در صورتی که صادر کننده چک از پرداخت وجه خودداری کند، دارنده چک میتواند درخواست حکم جلب صادر کننده چک را ارائه دهد.
معمولاً پس از تحقیقات مقدماتی و ارائه اخطار حسن نیت سه روزه، در صورت عدم همکاری صادر کننده چک، حکم جلب صادر میشود. این حکم بخشی از تلاش قانونگذار برای جلوگیری از تخلفات مالی و حفاظت از حقوق دارنده چک است.
✅ قانون چک برگشتی کارمندی
برای کارکنان و کارمندان دولتی یا خصوصی، قوانین خاصی در خصوص چک برگشتی اعمال میشود. این قوانین شامل محدودیتهای بانکی، ثبت اطلاعات در سامانهها و پیگیری وصول چک توسط مراجع قضایی است.
هدف از این قوانین، جلوگیری از سوء استفاده از موقعیت شغلی و اطمینان از پرداخت تعهدات مالی کارمندان است.
✅ قانون چک برگشتی صیادی
چکهای صیادی پس از برگشت خوردن، اطلاعات صادر کننده چک را در سامانه بانک ثبت و به بانک مرکزی ارسال میکنند. این سامانه با بررسی شناسه صیادی، اعتبار چک را تعیین و کد رهگیری صادر میکند.
استفاده از چک صیادی باعث کاهش مشکلات ناشی از چکهای بلامحل و تسریع در وصول وجوه میشود.
✅ قانون چک برگشتی حامل
از تاریخ ۲۱ آذر ۱۳۹۹، صدور چک در وجه حامل ممنوع شده و چکها باید در وجه شخص حقیقی با کد ملی یا حقوقی با شناسه ملی صادر شوند.
سامانه چکاوک اطلاعات کامل فرد را دریافت کرده و امکان بررسی حساب صادر کننده را فراهم میکند. این اقدام باعث کاهش چشمگیر صدور چکهای بلامحل شده است.
✅ آیا چک بی محل زندان دارد؟
چک بی محل در صورت عدم پرداخت وجه، میتواند منجر به دادرسی حقوقی یا کیفری شود. امکان صدور حکم حبس برای صادر کننده وجود دارد، اما اگر فرد دارای ملک یا اموال نقدی باشد، ابتدا وجه چک از محل فروش آنها وصول میشود. در غیر این صورت، صادر کننده میتواند حکم اعسار دریافت کرده و مجازات حبس تعلیق شود.
✅ مراحل شکایت چک برگشتی حقوقی
اگر شما دارنده یک چک برگشتی هستید و قصد دارید حق خود را از طریق مراجع قانونی پیگیری کنید، لازم است با مراحل رسیدگی به چک حقوقی آشنا باشید. این مراحل به ترتیب شامل موارد زیر هستند:
1. دریافت گواهی عدم پرداخت از بانک:
اولین قدم برای شروع رسیدگی، مراجعه به بانکی است که چک در آن صادر شده و درخواست گواهی عدم پرداخت یا همان «برگ برگشت چک» است. این مدرک رسمی، دلیل اصلی برای طرح دعوی حقوقی شما محسوب میشود.
2. مراجعه به دفتر ثبت خدمات الکترونیک قضایی:
پس از دریافت گواهی عدم پرداخت، باید به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کنید تا دادخواست خود را ثبت نمایید. این دفاتر، مرجع قانونی ثبت پروندههای حقوقی هستند و اطلاعات شما و صادرکننده چک را ثبت میکنند.
3. تنظیم دادخواست علیه صادرکننده چک:
در این مرحله، باید دادخواست خود را با ذکر مشخصات چک، مبلغ، تاریخ صدور و علت برگشت آن تنظیم کنید. برای راحتی شما، یک نمونه متن دادخواست شکایت چک برگشتی به شکل ساده و قابل فهم ارائه شده است:
بسمه تعالی
به: دادگاه محترم حقوقی / شورای حل اختلاف
موضوع: دادخواست وصول وجه چک برگشتی
نام و نام خانوادگی خواهان: [نام شما]
شماره تماس: [شماره تماس شما]
نشانی: [آدرس کامل شما]نام و نام خانوادگی خوانده: [نام صادرکننده چک]
نشانی: [آدرس کامل خوانده]با احترام، اینجانب دارنده چک شماره [….] صادره از بانک [….] به مبلغ [….] ریال هستم که توسط خوانده صادر شده و در تاریخ [….] برگشت خورده است.
با توجه به گواهی عدم پرداخت شماره […] صادره از بانک، تقاضای رسیدگی و صدور حکم به نفع خواهان جهت وصول مبلغ چک و خسارت تأخیر تأدیه را دارم.
ضمائم:
1. تصویر چک برگشتی
2. گواهی عدم پرداخت از بانک
3. مدارک هویتی خواهان
4. تعیین شعبه و ارسال دادخواست:
پس از ثبت دادخواست، سیستم قضایی بر اساس مبلغ چک و منطقه سکونت طرفین، شعبه مناسب را برای رسیدگی تعیین میکند و پرونده به آن شعبه ارسال میگردد.
5. بررسی پرونده توسط دادگاه یا شورا:
پرونده پس از ارسال، توسط دادگاه حقوقی یا شورای حل اختلاف (با توجه به مبلغ چک) بررسی میشود. در این مرحله، مدارک ارائه شده و دلایل هر دو طرف مورد بررسی قرار میگیرد.
6. صدور رأی:
پس از بررسی پرونده، دادگاه یا شورا تصمیم نهایی خود را اعلام میکند. رأی میتواند شامل دستور وصول وجه، پرداخت خسارت تاخیر تأدیه و هزینه دادرسی باشد.
| مرحله | اقدام مورد نیاز | 💡 توضیح |
|---|---|---|
| ۱ | 🏦 دریافت گواهی عدم پرداخت | از بانک صادرکننده چک برای ثبت عدم موجودی |
| ۲ | 🏢 مراجعه به دفتر ثبت خدمات الکترونیک قضایی | ثبت اولیه پرونده و آمادهسازی مدارک |
| ۳ | ✍️ تنظیم دادخواست | مشخص کردن طرف مقابل، مبلغ چک و دلایل شکایت |
| ۴ | 📤 تعیین شعبه و ارسال | ارسال پرونده به شورای حل اختلاف یا دادگاه مرتبط |
| ۵ | 🔍 بررسی پرونده | رسیدگی دقیق توسط مقام قضایی و جمعآوری مدارک |
| ۶ | ⚖️ صدور رای | اعلام نتیجه و پایان فرآیند رسیدگی |
✅ نحوه وصول چک بی محل
نحوه وصول چک بی محل شامل مراجعه به بانکها، استفاده از سامانه صیاد و پیگیری قانونی از طریق دادگاه یا شورای حل اختلاف است. دارنده چک میتواند با ارائه مستندات و درخواست رسمی، مبلغ چک را دریافت و از حقوق مالی خود محافظت کند.
✅ مجازات چک برگشتی
چک برگشتی یکی از جرائم اقتصادی است که نظم جامعه را تحت تاثیر قرار میدهد. مجازات چک برگشتی بر اساس مبلغ آن متفاوت است:
| مبلغ چک | مدت حبس | محدودیتهای دیگر |
|---|---|---|
| زیر ۱۰ میلیون ریال | تا ۶ ماه | ❌ ندارد |
| ۱۰ تا ۵۰ میلیون ریال | ۶ ماه تا ۱ سال | ❌ ندارد |
| بالای ۵۰ میلیون ریال | ۱ تا ۲ سال | 🚫 ممنوعیت داشتن حساب و چک تا ۳ سال |
✅ مدت اعتبار چک برگشتی
چک برگشتی تا زمانی که قوانین اجرا میشوند، اعتبار تجاری خود را از دست نمیدهد. چکهایی که مشمول چکهای حقوقی نیستند، شش ماه ماهیت کیفری دارند. اگر در این مدت اقدام به دریافت گواهی عدم پرداخت نشود، چک از حالت کیفری به حقوقی تغییر ماهیت میدهد.
✅ دریافت خسارت تاخیر تادیه و هزینه دادرسی
دارنده چک میتواند خسارت تاخیر تادیه و هزینه دادرسی را از صادر کننده یا افراد مرتبط درخواست کند. پرداخت این حقوق بر اساس درخواست شاکی انجام میشود و مقام قضایی بدون درخواست، اقدامی انجام نمیدهد.
✅ قانون چک برگشتی بنفش
چک بنفش، نوعی چک با شرایط خاص است که برای دستهبندی و مدیریت بهتر صادر میشود. بانکها و مراجع قضایی برای این نوع چکها قوانین ویژهای وضع کردهاند تا فرآیند وصول و رفع سوء اثر از سوابق آنها تسهیل شود.
✅ رفع سوء اثر از سوابق چکهای بلامحل
برای رفع سوء اثر از سوابق چکهای بلامحل، باید مراحل قانونی زیر را طی کنید. هر مرحله به صورت واضح و ساده آورده شده است:
| مرحله | اقدام مورد نیاز | توضیح کوتاه |
|---|---|---|
| ۱ | 💰 واریز مبلغ چک | مبلغ چک را به حساب جاری خود واریز کنید تا بدهی پرداخت شود. |
| ۲ | 🧾 تحویل چک برگشتی | چک برگشتی را به بانک تحویل دهید تا ثبت شود. |
| ۳ | 📝 ارائه رضایتنامه محضری | دارنده چک باید رضایت خود را به صورت رسمی اعلام کند. |
| ۴ | 🏦 سپردهگذاری | مبلغ چک و سپرده قرضالحسنه به مدت ۲۴ ماه در حساب مسدود شود. |
| ۵ | ⚖️ ارائه حکم قضایی (در صورت نیاز) | در صورتی که بانک نیاز داشته باشد، حکم رفع سوء اثر از دادگاه ارائه شود. |
| ۶ | 📅 پایان دوره نگهداری | پس از پایان مدت، بانک مرکزی سوابق چک برگشتی را از سامانه حذف میکند. |
سخن آخر
در این مقاله، تمامی نکات حقوقی مربوط به چک برگشتی، قوانین جدید و قدیم، چک صیادی، مجازاتها، مراحل شکایت و نحوه وصول وجه بررسی شد. آشنایی با قوانین و رویههای اجرایی میتواند شما را از پرداخت هزینههای اضافی و مشکلات مالی محافظت کند.
برای دریافت مشاوره حقوقی چک برگشتی میتوانید با گروه وکلای پیام مشاور تماس گرفته و از راهنمایی کارشناسان حقوقی بهرهمند شوید.
سوالات متداول
1. چک برگشتی چه مدت ماهیت کیفری دارد؟
چک برگشتی تا شش ماه ماهیت کیفری دارد و پس از آن صرفاً ماهیت حقوقی پیدا میکند.
2. آیا میتوانم چک برگشتی را بدون دادگاه وصول کنم؟
بله، با استفاده از سامانه صیاد و دایره اجرایی بانک یا برای چکهای زیر ۲۰ میلیون تومان از طریق شورای حل اختلاف.
3. چه مدارکی برای شکایت چک برگشتی لازم است؟
تصویر چک برگشتی، گواهی عدم پرداخت، مدارک هویتی و در صورت نیاز رضایتنامه محضری یا حکم قضایی.
سلام من ۳۶۰میلیون چک برگشتی دارم لطفا برای اجرای شکایت راهنمایی کنید ممنون میشم
با سلام جهت طرح دعوا بر چک ها ی مورد نظر شما با گواهی عدم پرداخت به دفاتر خدمات الکترونیکی قضایی مراجعه و ثبت دادخواست الزام به پرداخت وجوه چک و تاخیر تادیه به انضمام هزینه دادرسی و اگر وکیل داشتید حق الوکاله وکیل را مطرح نمایید .البته اگر چک مورد ظهرنویسی قرار نگرفته باشد نیز علیه صادر کننده از طریق واحد اجرائیات ثبت اسناد رسمی با پرداخت ۵ درصد میزان مبلغ چک درخواست اجرایی بگیرید.
توضیحاتتون عالی بود. جامع و کامل. ممنون بابت وقتی که میزارید تا بتونید بهترین و دقیق ترین اطلاعات رو در اختیار ما بزارید. من که استفاده کردم و برام کاربردی بود و تونستم با اطلاعاتی که دادی مشکلم رو حل کنم. ممنون
سلام ممنون از لطف شما
عاااالی
ینی من ۱۰۰ میلیون چک بی محل بکشم فوقش۲ سال حبس میکشم میام بیرون عشق و حال
جناب وکیل امور مربوط به چک برگشتی هم انجام میدن
سلام بله تماس با شماره 09981165858 تا شما را راهنمایی کنند.