پرداخت نفقه، یکی از مهمترین حقوق مالی زن و فرزند است که رعایت آن بر عهده مرد گذاشته شده است. عدم پرداخت نفقه زن و فرزند میتواند مشکلات قانونی و قضایی جدی به همراه داشته باشد و حتی در مواردی منجر به صدور حکم جلب یا مجازات کیفری شود. بهویژه زمانی که صحبت از نفقه معوقه زوجه و فرزند باشد، اهمیت این موضوع دوچندان میشود، زیرا عدم پرداخت آن میتواند امنیت مالی خانواده را تحت تأثیر قرار دهد و حقوق قانونی زن و فرزند را نقض کند.
در این مقاله، به بررسی شرایط قانونی و شرعی پرداخت نفقه، پیامدهای قانونی عدم پرداخت، تفاوتهای نفقه زن و فرزند و نمونههای رای وحدت رویه پرداختهایم تا شما با تمام جوانب این موضوع آشنا شوید و از حقوق خود مطلع گردید.
حکم جلب برای ندادن نفقه
نفقه حق مالی زن و فرزند است و مرد موظف به پرداخت آن میباشد. در صورتی که مرد از پرداخت نفقه خودداری کند و زن یا فرزند مستحق دریافت آن باشند، میتوان برای او حکم جلب صادر کرد.
حکم شرعی مردی که نفقه نمیدهد
طبق حکم شرعی و قانونگذار، پرداخت نفقه زن از حقوق مالی اوست و مرد موظف است آن را بپردازد. شرایط پرداخت نفقه در قانون شرط اصلی پرداخت نفقه، تمکین زن از شوهر می داند، یعنی زن باید در منزل زوج سکونت داشته و از او تمکین خاص کند تا مستحق دریافت نفقه باشد.
در صورتی که زن تمکین نداشته باشد، مرد حق دارد نفقه را پرداخت نکند و این اقدام او مشمول مجازات کیفری نخواهد بود. اما اگر زوجه بتواند اثبات کند که تمکین داشته یا عدم تمکین او به سبب عذر موجهی بوده است، مرد طبق حکم شرعی و قانون موظف به پرداخت نفقه است و از پرداخت آن معاف نمیباشد.
عدم پرداخت نفقه زن
اگر زن از همسرش تمکین عام و خاص داشته باشد و مرد از پرداخت نفقه او خودداری کند، زن میتواند درخواست پرداخت نفقه را از مرد بکند. در صورتی که مرد از پرداخت این حق مالی به زوجه امتناع کند، طبق قانون، او به مجازات قانونی محکوم خواهد شد.
مجازات عدم پرداخت نفقه زن و شرایط شکایت
مردی که از پرداخت نفقه به همسر خود خودداری کند و زن از او تمکین داشته باشد، میتواند شکایت کیفری تحت عنوان ترک انفاق به مراجع قضائی ارائه دهد.
طبق ماده 53 قانون حمایت خانواده، در صورت داشتن توان مالی، مرد ملزم به پرداخت نفقه است و اگر این اقدام را انجام ندهد، به حبس تعزیری از سه ماه تا یک سال محکوم میشود.
پیگیری کیفری تنها با شکایت زن امکانپذیر است و در صورت گذشت او از شکایت، پیگیری یا اجرای مجازات متوقف میشود.
عدم پرداخت نفقه فرزند
ماده 53 قانون حمایت خانواده بهطور صریح مرد را موظف به پرداخت نفقه زن، فرزند و اقارب میکند. این ماده مقرر میدارد که اگر پدر از پرداخت نفقه به فرزند خود خودداری کند، مجازات حبس برای او در نظر گرفته میشود.
مگر اینکه فرزند بتواند بهوسیله اشتغال خود تأمین معیشت نماید. در چنین شرایطی، عدم پرداخت نفقه بهطور خودکار موجب محکومیت مرد به حبس تعزیری نخواهد شد.
ندادن نفقه فرزند چه حکمی دارد؟
پدر موظف است نفقه فرزند را پرداخت کند و کوتاهی در این زمینه تخلف قانونی محسوب میشود. در صورت داشتن توان مالی، اگر پدر از پرداخت نفقه خودداری کند، فرزند یا نماینده قانونی او میتواند شکایت کند و مطابق قانون، پدر ممکن است به حبس تعزیری از سه ماه تا یک سال محکوم شود.
تفاوت های نفقه زن و فرزند
1. نفقه زن بر نفقه اولاد و اقارب ارجحیت دارد. بهطوریکه مرد حتی در صورت نداشتن تمکن مالی، ملزم به پرداخت نفقه زوجه است و نمیتواند از پرداخت آن خودداری کند. اما در رابطه با فرزندان و اقارب، استطاعت مالی مرد و نیازمندی مستحق به نفقه شرط است.
به این معنا که اگر فرزند توانایی مالی داشته باشد و قادر به تأمین معیشت خود طبق ماده 1204، که شامل تأمین نیازهای ضروری و متعارف است، باشد، این وظیفه از پدر ساقط میشود و او به دلیل عدم پرداخت نفقه مسئولیت کیفری نخواهد داشت. در این صورت، وظیفه پرداخت نفقه حسب مورد به جد پدری یا مادر طفل واگذار میشود.
2. الزام پدر به پرداخت نفقه فرزند مربوط به آینده است، نه گذشته. به عبارت دیگر، فرزند نمیتواند نفقه معوقه خود را از پدر مطالبه کند.
اما در مورد زوجه، نفقه هم میتواند مربوط به آینده باشد و هم معوقه، و در هر دو حالت قابل مطالبه است. عدم پرداخت نفقه زن نیز باعث محکومیت مرد به ضمانت اجرایی کیفری طبق ماده 53 قانون حمایت خانواده میشود.
عدم پرداخت نفقه زن و طلاق
قانونگذار به زوجه این حق را داده است که در صورت استنکاف شوهر از پرداخت نفقه یا عدم استطاعت مالی مرد، درخواست طلاق کند.
ماده 1129 قانون مدنی به وضوح بیان میکند که اگر شوهر از پرداخت نفقه امتناع کند یا قادر به اجرای حکم دادگاه برای پرداخت نفقه نباشد، زن میتواند درخواست طلاق کند. در این صورت، دادگاه شوهر را مجبور به طلاق میکند. این موضوع حتی زمانی که شوهر به دلایل مالی نتواند نفقه را پرداخت کند، همچنان صادق است.
اگر مرد 6 ماه نفقه ندهد چه می شود؟
در صورتی که ثابت شود زن از همسرش تمکین ندارد، عدم پرداخت نفقه ضمانت اجرای کیفری نخواهد داشت و مرد به دلیل عدم پرداخت نفقه به تحمل حبس محکوم نمیشود. در رابطه با عدم پرداخت نفقه فرزند، مواد 1197 و 1198 قانون مدنی پاسخگو هستند.
فرزند تنها در صورتی مستحق نفقه است که نیازمند باشد و نتواند از طریق اشتغال معیشت خود را تأمین کند. همچنین پدر موظف به پرداخت نفقه است و باید تمکن مالی داشته باشد تا این وظیفه از او ساقط شود و به حبس از سه ماه تا یک سال محکوم نگردد.
رای وحدت رویه عدم پرداخت نفقه
اگر مرد از پرداخت نفقه امتناع کند، طبق ماده 53 قانون حمایت خانواده، او به مجازات قانونی محکوم میشود، مگر اینکه خلاف آن ثابت شود و شرایطی پیش آید که مرد از وظیفه قانونی خود معاف گردد.
بهعنوان مثال، اگر زوجه از همسرش تمکین نداشته باشد یا فرزند به سن قانونی برسد و توانایی تأمین معیشت خود را پیدا کند، مرد از پرداخت نفقه معاف خواهد شد.
نمونه رای وحدت رویه به دلیل عدم پرداخت نفقه
دادگاهها با صدور رای وحدت رویه تأکید کردهاند که مرد موظف به پرداخت نفقه زن و فرزند است و در صورت امتناع از این وظیفه و داشتن توان مالی، مطابق ماده ۵۳ قانون حمایت خانواده، به حبس تعزیری محکوم خواهد شد.
این تصمیم قضایی بهعنوان مرجع قانونی، تضمینکننده حقوق مالی زن و فرزند و راهنمایی روشن برای مراجع قضایی در پروندههای مشابه است.
سخن آخر
پرداخت نفقه، حق قانونی و شرعی زن و فرزند است و کوتاهی یا امتناع از آن میتواند پیامدهای قانونی جدی برای مرد به همراه داشته باشد. آگاهی از شرایط پرداخت، تفاوتهای نفقه زن و فرزند و قوانین مربوط به امتناع از پرداخت نفقه زن و فرزند به خانوادهها کمک میکند تا حقوق مالی خود را حفظ کنند و از بروز مشکلات حقوقی جلوگیری کنند.
رعایت این حقوق نه تنها تضمینکننده امنیت مالی خانواده است، بلکه احترام به قانون و تعهدات اخلاقی و اجتماعی را نیز به همراه دارد.
در صورتی که در این زمینه با مشکلی مواجه هستید یا نیاز به مشاوره دارید، میتوانید با گروه وکلای پیام مشاور تماس بگیرید تا راهنمایی و پشتیبانی حقوقی لازم را دریافت کنید.
سوالات متداول
1. در چه شرایطی مرد ملزم به پرداخت نفقه زن نیست؟
اگر مرد بتواند ثابت کند که همسرش از او تمکین ندارد و ناشزه است، وظیفه ای به پرداخت نفقه نخواهد داشت.
۲. اگر مرد با داشتن تمکن مالی از پرداخت نفقه فرزند خودداری کند، چه مجازاتی خواهد داشت؟
اگر فرزند مستحق دریافت نفقه باشد و پدرش آن را پرداخت نکند. به تحمل حبس تعزیری از سه ماه تا یک سال محکوم می گردد.
3. در چه شرایطی پرداخت نفقه فرزند از پدر معاف میشود؟
پرداخت نفقه فرزند از پدر معاف میشود زمانی که فرزند بتواند از طریق اشتغال خود معیشت خود را تأمین کند یا به سن قانونی برسد و قادر به تأمین نیازهای مالی خود باشد.
4. آیا عدم پرداخت نفقه زندانی دارد؟
بله، اگر مرد توان مالی داشته باشد و از پرداخت نفقه زن یا فرزند خودداری کند، طبق قانون به حبس تعزیری از سه ماه تا یک سال محکوم میشود.
