نفقه عقد موقت یکی از مباحث پیچیده و مهم در فقه اسلامی است که بهویژه در رابطه با حقوق مالی زن در صیغه و شرایط پرداخت نفقه زن صیغهای و نفقه بعد از طلاق زن مطرح میشود.
عقد موقت یا صیغه نوعی ازدواج است که برای مدت زمان مشخص و طبق توافقات طرفین انجام میشود. در این نوع عقد، بهخلاف عقد دائم، مسائل مختلفی مانند هزینههای زندگی در عقد موقت و شرایط پرداخت آن بسته به مدت زمان عقد و توافقات زن و مرد متفاوت میشود.
در این مقاله، موضوع نفقه عقد موقت، حقوق مالی زن در صیغه و تفاوتهای آن با عقد دائم بهطور جامع و دقیق بررسی میشود.
✅ عقد موقت (صیغه)
عقد موقت، که در اصطلاح به صیغه نیز شناخته میشود، نوعی ازدواج است که برای مدت زمان مشخص و طبق توافق طرفین صورت میگیرد و موضوعاتی مانند نفقه بعد از فوت شوهر نیز در خصوص آن مطرح میشود.
برخلاف ازدواج دائم که برای همیشه است، این عقد محدود به مدت زمان معین و توافق شده است و پس از پایان آن، خود به خود منحل میشود و نیازی به طلاق ندارد.
✅ شرایط عقد موقت
تعیین مدت مشخص: یکی از اصول بنیادین ازدواج مقطعی، تعیین دقیق مدت زمان آن است. این مدت میتواند از چند ساعت تا چند سال متغیر باشد و باید به وضوح در هنگام عقد مشخص گردد.
مهریه تعیینشده: مانند عقد دائم، در ازدواج مقطعی نیز باید مهریه مشخصی برای زن در نظر گرفته شود که باید به وی پرداخت گردد. این مهریه در طول مدت عقد به زن تعلق دارد.
رضایت و قصد طرفین: همانطور که در ازدواج دائم، قصد و رضایت کامل طرفین ضروری است، در ازدواج مقطعی نیز این دو عنصر کلیدی برای صحت عقد به شمار میآید.
عدم نیاز به ثبت رسمی: برخلاف عقد دائم که ثبت آن در دفاتر رسمی الزامی است، عقد موقت نیاز به ثبت رسمی ندارد. البته میتوان آن را به صورت کتبی و توافقی نیز ثبت کرد تا صحت آن تایید شود.
حقوق مالی و نفقه: در عقد موقت، حقوق مالی طرفین باید مورد توجه قرار گیرد. زن در این نوع عقد میتواند حقوقی چون نفقه زن در صیغه را دریافت کند، اما شرایط پرداخت نفقه وابسته به مدت زمان عقد و توافقات طرفین است.
✅ نفقه عقد موقت
نفقه عقد موقت یکی از موضوعات مهم در فقه اسلامی و قوانین مدنی است که به طور خاص در ازدواج موقت یا صیغه مطرح میشود. در عقد موقت، مرد معمولاً موظف به پرداخت نفقه زن است، اما شرایط پرداخت نفقه در این نوع عقد با عقد دائم تفاوتهایی دارد.
طبق ماده 1106 قانون مدنی، نفقه شامل هزینههای زندگی زن نظیر خوراک، پوشاک، مسکن و دیگر نیازهای ضروری او میشود. این ماده، بهطور کلی، پرداخت نفقه را به عنوان وظیفه مرد در قبال همسر خود، چه در عقد دائم و چه در عقد موقت، تعیین کرده است.
✅ نفقه عقد موقت و تأثیر مدت زمان عقد بر حقوق مالی زن
هزینههای معیشتی در ازدواج مقطعی به مدت زمان عقد و توافقات طرفین بستگی دارد. به عبارت دیگر، اگر مدت عقد موقت کوتاه باشد، مرد تنها موظف است نفقه را تا پایان مدت عقد پرداخت کند.
از اینرو، اگر مدت زمان زندگی مشترک کوتاه باشد، زن ممکن است از حق نفقه خود محروم شود. در مواردی که مدت عقد موقت طولانی باشد، پرداخت نفقه الزامیتر خواهد بود و میتواند شامل تمام حقوق مالی زن شود.
نفقه زن در صیغه ۹۹ ساله
صیغه ۹۹ ساله از نظر قانون مدنی، همچنان عقد موقت محسوب میشود و برخلاف تصور رایج، شباهت آن به عقد دائم باعث ایجاد حق نفقه خودکار برای زن نمیشود. بنابراین، نفقه زن در صیغه ۹۹ ساله نیز فقط در صورت شرط ضمن عقد قابل مطالبه است.
مدت طولانی عقد موقت، حتی اگر ۹۹ سال باشد:
عقد را به دائم تبدیل نمیکند
حق نفقه ایجاد نمیکند
آثار عقد دائم (مانند نفقه، ارث) را بهطور خودکار به همراه ندارد
در نتیجه، اگر در صیغه ۹۹ ساله شرط نفقه ذکر نشده باشد، زن حق مطالبه نفقه نخواهد داشت. اما اگر شرط شده باشد، زن میتواند همانند سایر عقود موقت، برای مطالبه نفقه اقدام قانونی انجام دهد.
✅ بررسی تفاوتهای حقوقی نفقه زن در عقد موقت و عقد دائم
تفاوتهای قابل توجهی میان خرجی زن در عقد موقت و زن در عقد دائم وجود دارد. در عقد دائم، زن بهطور کامل و بدون هیچ شرطی حق دریافت نفقه دارد و مرد موظف است این مبلغ را بهطور منظم و ثابت پرداخت کند.
اما در ازدواج موقت، شرایط پرداخت نفقه بر اساس توافق طرفین و مدت زمان عقد تنظیم میشود. در این نوع ازدواج، اگر مدت زمان زندگی مشترک کوتاه باشد، زن ممکن است از حق نفقه خود محروم شود.
این تفاوتها نقش مهمی در روابط مالی میان زوجین دارند و باید بهطور دقیق در زمان انعقاد عقد مورد توجه قرار گیرند.
✅ شرایط پرداخت نفقه زن در صیغه
در صیغه، پرداخت نفقه به زن بستگی به مدت زمان صیغه و توافقات طرفین دارد. به عبارت دیگر، اگر مدت صیغه موقت کوتاه باشد، مرد تنها موظف به پرداخت هزینههای زندگی زن تا پایان مدت صیغه است.
در عقد دائم، اما این پرداخت بهطور مداوم انجام میشود، مگر در شرایط خاصی مانند نشوز (عدم تمکین زن)، که در این صورت مرد از پرداخت معاف میشود.
طبق ماده 1113 قانون مدنی، در صیغه، تأمین مخارج زن تنها زمانی بر عهده مرد است که مدت صیغه بیشتر از مدت زمان تعیینشده باشد یا توافق خاصی در این زمینه صورت گیرد.
به عبارت دیگر، اگر مدت صیغه کوتاه باشد یا طرفین در این خصوص توافقی نداشته باشند، مرد از پرداخت مالیات به زن معاف است.
✅ نفقه زن صیغه ای: آیا واجب است؟
یکی از مسائل مهم در مورد هزینههای معیشتی در ازدواج موقت این است که آیا مرد موظف به پرداخت آن است یا نه؟
طبق نظر اکثر فقهای شیعه، پرداخت نفقه در صیغه زمانی بر مرد واجب است که زن در منزل شوهر زندگی کند و شرایطی که در قرارداد ذکر شده، رعایت شود.
در غیر این صورت، مرد میتواند از پرداخت نفقه خودداری کند، مگر آنکه زن در خانه او اقامت داشته باشد و به تأمین هزینههای زندگی نیازمند باشد.
✅ نفقه فرزند در عقد موقت
برخلاف نفقه زن در عقد موقت، نفقه فرزند حاصل از صیغه موقت کاملاً الزامی و بدون نیاز به شرط است. مطابق قانون مدنی، نفقه فرزند بر عهده پدر است و نوع عقد (دائم یا موقت بودن) هیچ تأثیری در این تکلیف قانونی ندارد.
نفقه فرزند شامل مواردی مانند:
خوراک، پوشاک و مسکن
هزینههای درمانی
هزینههای تحصیل و آموزش
میشود و پدر موظف است متناسب با شأن و نیاز کودک، آن را تأمین کند.
در صورت امتناع پدر از پرداخت نفقه فرزند در عقد موقت، مادر یا قیم قانونی میتواند با طرح دادخواست مطالبه نفقه فرزند یا حتی شکایت کیفری ترک انفاق اقدام کند. دادگاه نیز بدون توجه به موقت بودن ازدواج، پدر را مسئول پرداخت نفقه میداند.
✅ تفاوت نفقه زن صیغه ای و عقد دائم
تفاوتهای قابل توجهی میان نفقه زن صیغه ای و زن در عقد دائم وجود دارد. در ازدواج دائم، زن بهطور کامل و بدون هیچ شرطی حق دریافت نفقه دارد و مرد موظف است این مبلغ را بهطور منظم و ثابت پرداخت کند.
اما در ازدواج موقت، شرایط پرداخت نفقه بر اساس توافق طرفین و مدت زمان عقد تنظیم میشود. در این نوع ازدواج، اگر مدت زمان زندگی مشترک کوتاه باشد، زن ممکن است از حق نفقه خود محروم شود.
این تفاوتها نقش مهمی در روابط مالی میان زوجین دارند و باید بهطور دقیق در زمان انعقاد عقد مورد توجه قرار گیرند.
✅ مطالبه نفقه در صیغه موقت چگونه امکانپذیر است؟
مطالبه نفقه در صیغه موقت تنها در صورتی امکانپذیر است که پرداخت نفقه بهصورت شرط ضمن عقد موقت بین زن و مرد توافق شده باشد. مطابق ماده 1113 قانون مدنی، در عقد موقت اصل بر عدم تعلق نفقه به زن است، مگر آنکه پرداخت آن صراحتاً شرط شده یا عقد بر این مبنا منعقد شده باشد.
در صورتی که شرط نفقه در صیغه موقت وجود داشته باشد، زن میتواند برای مطالبه نفقه زن صیغهای به دادگاه خانواده مراجعه کرده و دادخواست مطالبه نفقه مطرح کند. در این حالت، اثبات وجود شرط نفقه اهمیت اساسی دارد؛ این اثبات میتواند از طریق:
عقدنامه موقت (در صورت ثبت)
شهادت شهود
پیامک، چت یا اقرار مرد
یا سایر ادله قانونی انجام می شود.
مرجع صالح برای رسیدگی به این دعوا، دادگاه خانواده محل اقامت خوانده یا خواهان است. در صورت احراز شرط نفقه و تمکین زن، دادگاه مرد را به پرداخت نفقه ایام مورد مطالبه محکوم میکند.
سخن آخر
نفقه در عقد موقت برخلاف عقد دائم، حق خودکار زن محسوب نمیشود و تنها در صورت شرط ضمن عقد یا توافق صریح طرفین قابل مطالبه است.
آگاهی از مقررات قانونی، بهویژه ماده 1113 قانون مدنی، نقش مهمی در پیشگیری از اختلافات و تضییع حقوق مالی زن دارد. بنابراین، تعیین دقیق شرایط مالی در زمان انعقاد عقد موقت، بهترین راه برای حفظ حقوق طرفین و جلوگیری از مشکلات حقوقی آینده است.
چنانچه در خصوص مطالبه نفقه در عقد موقت یا اثبات شرط نفقه نیاز به راهنمایی حقوقی دارید، میتوانید با گروه وکلای پیام مشاور تماس بگیرید؛ وکلای ما آمادهاند تا در مسیر احقاق حقوق مالی شما یاریتان دهند.
سوالات متداول
1. آیا نفقه در عقد موقت واجب است؟
تأمین هزینهها در ازدواج موقت واجب نیست و بستگی به شرایط عقد و توافق طرفین دارد. اگر زن در منزل مرد زندگی کند و شرایط مشخص باشد، مرد موظف به پرداخت نفقه است.
2. تفاوت نفقه عقد موقت و عقد دائم چیست؟
هزینه زندگی زن در نکاح موقت بستگی به توافق طرفین دارد و برخلاف ازدواج دائم، همیشه الزامی نیست.
3. آیا زن در صیغه، نفقه دریافت میکند؟
در صیغه، زن تنها در صورتی خرجی دریافت میکند که در هنگام عقد بر آن توافق شده باشد، در غیر این صورت خرج او بر عهده مرد نیست.
