چک یکی از پرکاربردترین ابزارهای پرداخت در ایران است که نقش مهمی در ایجاد اعتماد میان طرفین معامله دارد. اما چکهای برگشتی و مشکلات سوءاستفاده، باعث شد بانک مرکزی با اجرای سامانه صیاد و معرفی چک صیادی امنیت، شفافیت و سرعت بیشتری به معاملات بانکی و تجاری اضافه کند.در این مقاله، به بررسی تفاوتهای چک صیادی جدید و قدیمی، نکات کاربردی برای جلوگیری از برگشت چک طبق قانون چک برگشتی جدید و مزایای استفاده از سامانه صیاد پرداختهایم تا شما بتوانید با اطمینان کامل، از چک در معاملات خود استفاده کنید.
✅ قانون صدور چک مصوب ۱۳۵۵
بر اساس این قانون، بانکها موظف بودند وجه چک را مستقیماً از حساب جاری صادرکننده پرداخت کنند و مسئولیت پرداخت بر عهده بانک و صادرکننده بود.
✅ قانون جدید چک صیادی مصوب ۱۳۹۷
با هدف کاهش چکهای برگشتی و افزایش امنیت معاملات، ثبت تمامی چکها در سامانه صیاد الزامی شده است. علاوه بر این، بانکها موظفاند پیش از صدور چک، اعتبار صادرکننده را بررسی کنند تا احتمال صدور چک بدون پشتوانه کاهش یابد.
✅ چک صیادی چیست؟
چک صیادی ابزاری مالی است که با هدف کاهش چکهای برگشتی و جعل چک طراحی شده است. ثبت کامل صادرکننده و گیرنده در سامانه صیاد، امکان استعلام آنلاین و پیگیری سریع را فراهم میکند.
✅ تفاوت چک صیادی جدید و قدیم در رنگ
چک صیادی بنفش: صادر شده بعد از اجرای سامانه صیاد، قابل استعلام و انتقال تنها از طریق سامانه.
چک قدیمی (کرمرنگ): صادر شده قبل از سامانه صیاد، فاقد شماره صیادی، قابل انتقال سنتی و بدون امکان استعلام آنلاین.
✅ شاخصهای امنیتی چک صیادی
شماره صیادی اختصاصی
QR کد برای استعلام صحت چک
چاپ با جوهر ضدجعل
ثبت اطلاعات بانک صادرکننده و گیرنده
✅ چک قدیمی چیست؟
چکهای قدیمی شامل چکهای صادر شده قبل از سامانه صیاد هستند و فاقد ثبت در سامانه میباشند. پیگیری آنها زمانبر و فرآیند وصول آنها طولانیتر است.
✅ مدت اعتبار چکهای قدیمی
چکهای قدیمی معمولاً تا شش ماه از تاریخ صدور اعتبار دارند، اما امکان وصول بعد از این مدت نیز با پیگیری حضوری وجود دارد.
طبق قانون صدور چک 1355، دارنده چک باید برای مطالبه وجه، ابتدا گواهی عدم پرداخت از بانک دریافت کند و سپس برای وصول به دادگاه یا اجرای ثبت اقدام نماید.
بررسی تفاوت چک صیادی جدید و قدیم
چکها ابزار مالی مهمی در معاملات بانکی و تجاری هستند، اما نوع چک و روش صدور آن تاثیر مستقیم بر سرعت وصول، امنیت و مسئولیت قانونی دارد. در این بخش به تفصیل تفاوتهای چک صیادی جدید و چک قدیمی را بررسی میکنیم.
1. نحوه صدور و دریافت چک
چک صیادی (جدید):
صدور چک صیادی تنها از طریق بانک امکانپذیر است و هر چک پس از صدور در سامانه صیاد ثبت میشود. این فرآیند باعث میشود که هر چک شماره صیادی منحصر به فرد داشته باشد و امکان جعل یا سوءاستفاده کاهش یابد. علاوه بر این، گیرنده چک میتواند به سرعت از صحت چک و موجودی حساب صادرکننده استعلام بگیرد.
چک قدیمی (سنتی):
چکهای قدیمی بدون ثبت در سامانه صیاد صادر میشوند و روش صدور آنها حضوری و سنتی است. در نتیجه، هیچ شماره صیادی اختصاصی وجود ندارد و امکان استعلام آنلاین برای گیرنده محدود یا غیرممکن است.
2. انتقال و ظهرنویسی چک صیادی و قدیمی:
انتقال چک تنها از طریق سامانه صیاد انجام میشود.
ثبت گیرنده جدید در سامانه الزامی است و بدون ثبت، چک فاقد اعتبار قانونی است.
این روش باعث میشود هر چک قابل پیگیری دقیق باشد و از سوءاستفاده جلوگیری شود.
چک قدیمی:
انتقال و پشتنویسی چک به صورت فیزیکی و دستی انجام میشود.
گیرنده بعدی باید سند فیزیکی چک را دریافت کند و بانک فقط بر اساس پشتنویسی بررسی میکند.
این روش ریسک جعل و سوءاستفاده را افزایش میدهد و پیگیری چک در صورت برگشت زمانبر است.
3. استعلام و اعتبارسنجی چک صیادی و قدیمی:
گیرنده میتواند به سرعت وضعیت صادرکننده و سابقه چکهای برگشتی را از طریق سامانه صیاد بررسی کند.
امکان مشاهده تاریخچه چکهای صادرشده و محدودیتهای مالی صادرکننده نیز وجود دارد.
این استعلام باعث کاهش ریسک معامله و برگشت چک میشود.
چک قدیمی:
استعلام محدود به مراجعه حضوری به بانک است و بررسی سابقه صادرکننده دشوارتر است.
اطلاعات ناقص یا دیرهنگام دریافت میشود، بنابراین احتمال بروز مشکل در معامله بیشتر است.
4. مسئولیت قانونی چک صیادی و قدیمی:
مسئولیت قانونی صادرکننده و بانک کاملاً مشخص و شفاف است.
در صورت برگشت چک، سامانه صیاد روند ثبت شکایت و پیگیری را سریعتر و قابل پیگیری میکند.
امکان صدور اجراییه و اقامه دعوا از طریق سامانه تسهیل شده است.
چک قدیمی:
مسئولیت قانونی پیچیدهتر و پیگیری طولانیتر است.
دارنده چک باید حضوری به بانک و دادگاه یا اجرای ثبت مراجعه کند تا وجه چک دریافت شود.
این فرآیند زمانبر است و امکان خطا یا تاخیر در وصول وجه وجود دارد.
✅ قوانین و بخشنامهها مرتبط با تفاوت چک صیادی جدید و قدیم
چکهای بانکی ابزار مهمی برای معاملات تجاری و تضمین پرداخت هستند، اما برای کاهش چکهای برگشتی، جعل و سوءاستفاده مالی، قوانین و بخشنامههایی توسط قوه قضائیه و بانک مرکزی وضع شده است. در این بخش، تفاوتهای حقوقی و عملی چک صیادی جدید و چک قدیمی از منظر قوانین و بخشنامهها بررسی میشود.
1. قوانین جدید صدور چک
چک صیادی جدید بر اساس قانون چک مصوب ۱۳۹۷ ایجاد شده است تا:
از صدور چکهای بدون پشتوانه جلوگیری کند
شفافیت معاملات را افزایش دهد
امکان پیگیری سریع و امن چکهای برگشتی را فراهم کند
قانون جدید، سامانه صیاد را به عنوان مرجع اصلی ثبت، انتقال و استعلام چک معرفی کرده و مشخص میکند که:
1. هر چک صیادی باید در سامانه ثبت شود.
2. اعتبار صادرکننده قبل از صدور باید بررسی شود.
3. ثبت و استعلام آنلاین، روند وصول چک را تسریع میکند.
2. وظایف بانکها
برای اجرای قوانین جدید، بانکها مسئولیتهای مشخصی دارند:
ثبت صدور و انتقال در سامانه صیاد
بانکها موظفاند هر چک صیادی صادر شده را در سامانه ثبت کنند و هر انتقال یا پشتنویسی را به صورت دیجیتال ثبت کنند.
ارائه امکان استعلام آنلاین به مشتریان
گیرنده چک میتواند با وارد کردن شماره صیادی، تاریخچه و اعتبار صادرکننده را بررسی کند.
جلوگیری از صدور چک بدون موجودی کافی
بانکها موظف هستند موجودی حساب جاری صادرکننده را بررسی کنند تا چک بدون پشتوانه صادر نشود.
3. بخشنامه بانک مرکزی درباره چکهای قدیمی
چکهای قدیمی، به دلیل نبود سامانه ثبت، نیازمند پیگیری حضوری و سنتی هستند. بانک مرکزی برای این چکها، دستورالعملهایی صادر کرده است:
دارنده چک باید ابتدا گواهی عدم پرداخت از بانک دریافت کند.
سپس میتواند برای وصول به دادگاه یا اجرای ثبت مراجعه کند.
روند وصول چک قدیمی محدودیتهایی دارد و زمانبر است.
✅ نحوه وصول و اقامه دعوا برای چک صیادی و چک قدیمی
یکی از مهمترین مراحل بعد از دریافت چک، روند وصول وجه و پیگیری حقوقی آن است. تفاوت بین چک صیادی جدید و چک قدیمی، در مراحل اقدام، سرعت و میزان شفافیت بسیار چشمگیر است. در ادامه به مراحل دقیق، اشتباهات رایج و نکات کاربردی پرداختهایم.
1. روند وصول چک صیادی
چک صیادی با سامانه صیاد بانک مرکزی ثبت و مدیریت میشود و دارنده چک میتواند مراحل زیر را انجام دهد:
استعلام صحت چک از سامانه صیاد
قبل از هر اقدامی، دارنده چک میتواند با وارد کردن شماره صیادی، وضعیت صادرکننده، تاریخچه چکهای برگشتی و اعتبار مالی او را بررسی کند.
این مرحله باعث میشود ریسک برگشت خوردن چک کاهش یابد و دارنده چک تصمیم آگاهانهتری بگیرد.
مراجعه به بانک برای دریافت وجه
پس از استعلام، در صورت موجودی کافی، بانک وجه چک را پرداخت میکند و سند الکترونیک آن در سامانه ثبت میشود.
ثبت شکایت در سامانه در صورت برگشت چک
اگر چک برگشت خورد، دارنده میتواند شکایت را به صورت آنلاین در سامانه صیاد ثبت کند.
سامانه روند قانونی را سرعت میبخشد و پیگیری را آسانتر میکند.
2. روند وصول چک قدیمی
چک قدیمی فاقد ثبت در سامانه صیاد است و روند وصول آنسنتی و زمانبر میباشد:
مراجعه حضوری به بانک برای گواهی عدم پرداخت
دارنده چک باید ابتدا به بانک مراجعه کند و گواهی عدم پرداخت دریافت کند.
ارائه به دادگاه یا اجرای ثبت
سپس با این گواهی میتواند برای مطالبه وجه به دادگاه یا اجرای ثبت مراجعه کند.
پیگیری حضوری تا وصول چک
روند وصول ممکن است چند هفته یا حتی چند ماه طول بکشد و دارنده چک باید حضوری پیگیری کند.
3. اشتباهات رایج در وصول چک
چه برای چک صیادی و چه چک قدیمی، برخی اشتباهات میتواند روند وصول را با مشکل مواجه کند:
صدور چک بدون موجودی کافی
همواره مطمئن شوید صادرکننده موجودی لازم را دارد، در غیر این صورت چک برگشت میخورد.
عدم ثبت چک در سامانه صیاد (برای چک جدید)
ثبت نکردن چک باعث میشود چک فاقد اعتبار قانونی باشد و دارنده نتواند شکایت کند.
پشتنویسی فیزیکی بدون ثبت (برای چک صیادی)
انتقال چک بدون ثبت در سامانه، اعتبار قانونی ندارد و موجب بروز مشکل در وصول میشود.
عدم پیگیری سریع
عدم پیگیری سریع میتواند ریسک عدم وصول وجه را افزایش دهد، بنابراین اقدام به موقع در ثبت شکایت و پیگیری قانونی اهمیت زیادی دارد. برای مردم و فعالان اقتصادی، چند نکته کاربردی درباره تفاوت چک صیادی جدید و قدیم وجود دارد:
پیش از معامله، نحوه استعلام چک صیادی را رعایت کنید، انتقال چک را در سامانه صیاد به درستی ثبت کنید، از اشتباهات رایج در صدور چک صیادی پرهیز کنید و توصیههای حقوقی مربوط به جلوگیری از برگشت چک را مدنظر قرار دهید. رعایت این نکات، امنیت، شفافیت و سرعت پیگیری چکها را تضمین میکند.
✅ تفاوت چک صیادی جدید و قدیم در یک نگاه
| ویژگی | ✅ چک صیادی (جدید) | ❌ چک قدیمی |
|---|---|---|
| رنگ و ظاهر | 🟣 بنفش، دارای شماره صیادی | 🟤 کرمرنگ، فاقد شماره صیادی |
| ثبت در سامانه | الزامی، هر چک در سامانه ثبت میشود | ❌ ندارد، پیگیری حضوری لازم است |
| استعلام آنلاین | 🔍 دارد، میتوان اعتبار صادرکننده و سابقه چکهای برگشتی را بررسی کرد | ❌ ندارد، باید حضوری به بانک مراجعه کرد |
| انتقال و ظهرنویسی | فقط از طریق سامانه صیاد، ثبت گیرنده جدید الزامی | انتقال فیزیکی با پشتنویسی، ریسک جعل بیشتر |
| مسئولیت قانونی | 📜 مشخص و شفاف برای صادرکننده و بانک | ⚠️ پیچیده و زمانبر |
| مدت اعتبار | ⏱ شش ماه، قابل پیگیری سریع و استعلام آنلاین | ⏳ شش ماه، اما پیگیری حضوری طولانی |
| نحوه وصول | 🏦 استعلام آنلاین → بانک → ثبت شکایت در سامانه | 🏦 بانک حضوری → گواهی عدم پرداخت → دادگاه/اجرای ثبت |
| مزایا | ✅ کاهش چک برگشتی، امنیت بالا، سرعت در پیگیری، جلوگیری از جعل | ❌ انتقال سنتی ممکن، ریسک برگشت بیشتر، امکان جعل بالاتر |
| معایب | نیاز به ثبت در سامانه، محدودیت انتقال سنتی | پیگیری طولانی، احتمال مشکل در وصول وجه |
| نمونه کاربردی | 🔎 استعلام قبل از قبول چک | ⏳ پیگیری حضوری طولانی |
سخن آخر
استفاده از چک صیادی و سامانه صیاد بانک مرکزی، امنیت و نظم بیشتری به معاملات شما میدهد. با آگاهی از تفاوت چک صیادی جدید و قدیم و رعایت نکات ساده مانند استعلام قبل از معامله و ثبت انتقال در سامانه، میتوانید از برگشت چک جلوگیری کرده و معاملات امن و مطمئنی داشته باشید. به این ترتیب، هم ریسک مالی کاهش مییابد و هم اعتماد بین طرفین معامله افزایش پیدا میکند.
برای کسب اطلاعات بیشتر و مشاوره تخصصی درباره چک و مسائل بانکی، با گروه وکلای پیام مشاور تماس بگیرید.
سوالات متداول
۱. تفاوت چک صیادی جدید و چک قدیمی چیست؟
چک صیادی با ثبت در سامانه صیاد و شماره صیادی منحصر به فرد صادر میشود و امکان استعلام آنلاین، انتقال امن و پیگیری سریع دارد. چک قدیمی فاقد شماره صیادی است، انتقال آن حضوری است و پیگیری چک زمانبر و پرریسکتر است.
۲. چگونه وضعیت صادرکننده چک صیادی را بررسی کنیم؟
با شماره صیادی روی چک، میتوانید در سامانه صیاد وضعیت مالی و سابقه چکهای برگشتی صادرکننده را آنلاین استعلام کنید تا ریسک برگشت چک کاهش یابد.
۳. اگر چک صیادی برگشت بخورد، روند وصول آن چگونه است؟
چک صیادی برگشتی را میتوان به صورت آنلاین در سامانه صیاد ثبت شکایت کرد. سامانه روند قانونی را سریعتر و شفافتر میکند، در حالی که چک قدیمی نیازمند مراجعه حضوری به بانک و دادگاه است و پیگیری آن زمانبر است.
