در سالهای اخیر، شرایط اقتصادی دشوار، بسیاری از خانوادهها را با مشکلات جدی مواجه کرده است. در این میان، درگیر شدن با مسائل حقوقی خانوادگی مانند مطالبه مهریه میتواند فشار روحی و مالی را دوچندان کند. بسیاری از مردان به دلیل ناتوانی مالی، امکان پرداخت مهریه بهصورت یکجا را ندارند. اینجاست که موضوع «قسط بندی مهریه» اهمیت پیدا میکند.
تقسیط مهریه راهحلی قانونی و عملی است که به زوجین کمک میکند تا در مسیر حلوفصل اختلافات مالی ناشی از مهریه، دچار تنش و آسیب بیشتری نشوند. در چنین شرایطی، محاسبه مهریه به نرخ روز بر اساس شاخصهای قانونی و اقتصادی روز، نقش تعیینکنندهای در روند قسطبندی ایفا میکند.
قسط بندی مهریه چگونه است؟ و آیا ممکن است زن در برخی موارد از دریافت مهریه محروم شود؟ در این مقاله به طور کامل به این پرسشها پاسخ خواهیم داد.
آیا مواردی هم وجود دارد که زن از مهریه محروم شود ؟
در ادامه قطعاً به این پرسش پاسخ خواهیم داد. بسیاری از مردان توان پرداخت مهریه بهصورت یکجا را ندارند و پرداخت کامل مهریه در یک مرحله، تقریباً غیرممکن است. در این شرایط، این سوال مطرح میشود که تکلیف مهریه زن چه خواهد شد؟ آیا مرد در صورت ناتوانی در پرداخت مهریه بهصورت یکجا، راهی زندان میشود؟
قانونگذار با در نظر گرفتن نرخ تورم، وضعیت اقتصادی جامعه و شرایط مالی مرد، سازوکاری عملی و قانونی به نام «قسطبندی مهریه» تعیین کرده تا مرد بدون صدور حکم حبس، بتواند مهریه را پرداخت کند.
چنانچه مرد از توان مالی لازم برای پرداخت مهریه بهصورت کامل و یکجا برخوردار نباشد، میتواند با تأیید دادگاه و نظر قاضی محترم، مهریه را در قالب «تقسیط مهریه» و در بازههای زمانی مشخصشده توسط دادگاه پرداخت کند. به این فرایند در اصطلاح حقوقی، «قسط بندی مهریه» یا «تقسیط مهریه» گفته میشود.
شرایط تعدیل مهریه
زمانی که زن مهریه را مطالبه میکند، بسیاری از مردان توانایی پرداخت مهریه در همان لحظه را ندارند. به همین منظور، قانونگذار راهکاری به نام «قسط بندی مهریه» را در نظر گرفته است. با این حال، ممکن است حتی پس از تقسیط مهریه نیز، به دلایلی مانند مشکلات مالی شدید یا نرخ بالای تورم، مرد توانایی پرداخت همان مهریه قسطبندیشده را نداشته باشد.
در چنین شرایطی، مرد باید با کمک وکیل دادگستری، دادخواستی تنظیم کند و در آن، با توضیح دقیق وضعیت مالی و اثبات ناتوانی خود، درخواست کاهش مبلغ هر قسط مهریه را ارائه دهد. همچنین امکان افزایش فاصله زمانی پرداخت اقساط نیز وجود دارد؛ بهعنوان مثال، اگر مقرر شده بود هر دو ماه یک سکه پرداخت شود، میتوان تقاضا کرد که هر چهار ماه یک سکه پرداخت گردد. این فرایند در اصطلاح حقوقی «تعدیل مهریه» نام دارد و معمولاً در بسیاری از موارد مورد پذیرش دادگاه قرار میگیرد.
مرد موظف است با همراهی وکیل، دادخواست اعسار خود را مبنی بر ناتوانی در پرداخت مهریه بهصورت یکجا به دادگاه ارائه دهد. قاضی با بررسی وضعیت مالی، درآمد ماهیانه و اموال مرد (بهجز مستثنیات دین)، میزان پرداخت اقساط مهریه را تعیین میکند؛ این مبلغ میتواند ماهیانه یا دو ماه یکبار باشد و بسته به شرایط، متفاوت خواهد بود.
قسط بندی مهریه توسط دادگاه
قسطبندی مهریه توسط دادگاه معمولاً زمانی انجام میشود که مرد ادعا کند توانایی پرداخت یکجای مهریه را ندارد. در این روش، او باید دادخواست اعسار از پرداخت مهریه (مطالبه مهریه بدون طلاق) را همراه با مدارک مالی مانند: فیش حقوقی، اجارهنامه، گردش حساب بانکی یا استشهادیه محلی به دادگاه ارائه دهد.
دادگاه پس از بررسی شرایط مالی مرد و معمولاً با استعلام از کارشناس، در مورد پذیرش یا رد اعسار تصمیم میگیرد. اگر دادگاه اعسار را بپذیرد، قاضی با توجه به وضعیت مالی مرد، مبلغ پیشپرداخت، تعداد اقساط و میزان هر قسط مهریه را مشخص میکند.
زن در جه شرایطی مهریه نمی گیرد؟
یکی از نکات بسیار مهم و کاربردی در زمینه عدم پرداخت مهریه، شرایط خاصی است که در آن زن ممکن است بهطور کامل از دریافت مهریه محروم شود.
شاید این موضوع برای برخی افراد جالب و حتی تعجببرانگیز باشد، اما واقعیت این است که در برخی موارد، مرد نهتنها موظف به پرداخت یکجای مهریه نیست، بلکه حتی نیازی به تقسیط مهریه یا قسط بندی مهریه نیز ندارد. در ادامه به این موارد مهم و استثنایی اشاره خواهیم کرد.
1- در برخی از موارد عقد نکاح یا ازدواج به دلایلی باطل می شود.
من جمله آن دلایل در عده بودن زن در حین ازدواج می باشد. زن بعد از طلاق باید مدت زمانی مشخصی را با کسی ازدواج نکند. حال اگر در طی این مدت با مردی ازدواج کند این ازدواج باطل خواهد بود. در چنین شرایطی اگر بین زن و مرد رابطه زناشویی برقرار نشده باشد. هیچ مهریه به زن پرداخت نمی شود .
۲- عدم پرداخت مهریه در صورت تعییننشدن مهریه در زمان عقد
یکی از موارد مهم عدم پرداخت مهریه، زمانی است که زن و مرد در هنگام عقد، هیچ مهریهای را مشخص نکرده باشند. قانونگذار این امکان را فراهم کرده که زوجین پس از ازدواج، نسبت به تعیین میزان مهریه اقدام کنند.
حال اگر در چنین شرایطی، قبل از تعیین مهریه، یکی از طرفین فوت کند یا به هر دلیلی طلاق و جدایی صورت گیرد، و رابطه زناشویی نیز میان آنها برقرار نشده باشد، در این صورت هیچ مهریهای به زن تعلق نمیگیرد و طبیعتاً موضوع قسط بندی مهریه نیز منتفی خواهد بود.
۳- عدم پرداخت مهریه در صورت وقوع تدلیس در نکاح
یکی از موارد مهم عدم پرداخت مهریه، زمانی است که در ازدواج تدلیس صورت گرفته باشد. تدلیس در نکاح به این معناست که زن صفات یا ویژگیهایی مثبت و مهم را به خود نسبت دهد، به گونهای که مرد تحت تأثیر آن ویژگیها تصمیم به ازدواج بگیرد؛ اما پس از ازدواج مشخص شود که این صفات واقعیت نداشته و زوجه با فریب و دروغ، مرد را به ازدواج ترغیب کرده است.
برای مثال، زنی خود را صاحب کارخانه یا دارای مدرک تحصیلی بالا معرفی کند، در حالی که در واقع نه کارخانهای در کار است و نه مدرکی وجود دارد. در چنین شرایطی، مرد میتواند با طرح موضوع در دادگاه و اثبات تدلیس، از پرداخت مهریه معاف شود و دیگر نیازی به تقسیط مهریه یا قسط بندی مهریه نخواهد بود.
قسط بندی مهریه پس از فوت شوهر
شاید مرد در حین پرداخت مهریه قسطبندی شده فوت کند. در چنین شرایطی، زوجه میبایست برای دریافت مهریه باقیمانده، علیه وراث دعوای حقوقی مطرح کند تا از محل ترکه یا اموال بهجامانده از متوفی، بدهی مهریه پرداخت شود. اگر اموالی از متوفی باقی مانده باشد، دادگاه حکم به فروش آنها داده و مبلغ مهریه قسطبندی شده از محل فروش اموال پرداخت میشود.
اما اگر مرد هیچ مال، ملک یا دارایی نداشته باشد، زن نمیتواند مهریه خود را از وراث مطالبه کند و مهریهای به او تعلق نخواهد گرفت. به بیان دیگر، وراث هیچ تعهدی برای پرداخت مهریه زن ندارند و نمیتوان شکایتی مبنی بر گرفتن مهریه علیه آنها تنظیم کرد؛ مگر اینکه مالی از متوفی وجود داشته باشد که در این صورت از آن اموال، بدهی مهریه پرداخت خواهد شد.
حکم زندان برای مهریه
اما اگر پرداخت انجام نشود، حکم جلب مرد صادر میشود. همچنین زوجه میتواند نسبت به توقیف اموال دارای سند همسر اقدام کرده و درخواست ممنوعالخروجی وی را از دادگاه داشته باشد.حالا دادگاه تقسیط مهریه را باطل میکند و مرد موظف میشود کل مهریه را بهصورت یکجا پرداخت کند؛ در غیر این صورت، او را بازداشت کرده و به زندان میفرستند.
نحوه ارتباط با گروه وکلای پیام مشاور
در نهایت، اگر با مسائل پیچیدهای مثل قسط بندی مهریه، تعدیل اقساط مهریه مواجه هستید. دریافت مشاوره حقوقی تخصصی میتواند روند قانونی را برایتان سادهتر و کمهزینهتر کند. گروه وکلای پیام مشاور در این مسیر همراه شماست.
سخن آخر
در نهایت، قسط بندی مهریه راهکاری قانونی و منصفانه برای کاهش تنشهای مالی بین زوجین است. اگرچه در نگاه اول، پرداخت مهریه میتواند چالشی بزرگ باشد.
اما با آگاهی از قوانین مربوط به تقسیط و تعدیل مهریه، میتوان از برخوردهای سختگیرانه مانند زندان جلوگیری کرد. از سوی دیگر، شناخت شرایطی که در آن زن از دریافت مهریه محروم میشود نیز به شفافسازی روابط حقوقی کمک میکند.
سوالات متداول
1- در چه صورتی قسط بندی مهریه انجام می شود؟
در صورتی که مرد نتواند مهریه پرداخت کند و در دادگاه اعسار او ثابت شده باشد، اقساط مهریه انجام خواهد شد.
2- در چه صورتی زن از دریافت مهریه محروم خواهد شد؟
زن از مهریه محروم میشود اگر به طور رسمی و با رضایت خود از آن صرفنظر کند یا در صورتی که بدون دلیل موجه از خانه شوهر بیرون برود.
3- مجازات عدم پرداخت مهریه توسط مرد چیست؟
عدم پرداخت مهریه میتواند به جریمه مالی یا حبس منجر شود.
