مهریه یکی از حقوق قانونی زن در عقد نکاح است که به محض وقوع عقد بهصورت قطعی به او تعلق میگیرد. این حق به هیچ عنوان مشروط به طلاق یا تمکین زن نیست. بسیاری از افراد ممکن است تصور کنند که تنها در صورت طلاق یا رعایت شرایط خاص، زن میتواند مهریه خود را مطالبه کند. اما در حقیقت، گرفتن مهریه بدون طلاق کاملاً امکانپذیر است. علاوه بر این، محاسبه مهریه به نرخ روز نیز یکی از نکات مهمی است که در این فرآیند باید در نظر گرفته شود.
در این مقاله قصد داریم به بررسی این موضوع بپردازیم که آیا زن میتواند بدون نیاز به طلاق، مهریهاش را دریافت کند و در این مسیر چه راهکارهایی وجود دارد.
باور غلط درباره گرفتن مهریه بدون طلاق
در آغاز بحث گرفتن مهریه بدون طلاق، بهتر است به یکی از برداشتهای نادرست رایج در جامعه اشاره کنیم. بسیاری بر این باورند که اگر زن از تمکین خودداری کند، دیگر هیچگونه حقی نسبت به مهریه بدون طلاق نخواهد داشت. این تصور کاملاً اشتباه است. قانون بهصراحت تأکید میکند که دریافت مهریه بدون طلاق هیچگونه وابستگی یا منافاتی با اثبات یا عدم اثبات تمکین زن، یا پرداخت یا عدم پرداخت نفقه ندارد.
با رفع این ابهام، قانونگذار برای گرفتن مهریه بدون طلاق، چه بهصورت کامل و چه جزئی، دو حالت را در نظر گرفته است: قبل از نزدیکی و بعد از نزدیکی.
دلایل گرفتن مهریه بدون طلاق توسط زن
دلایل متعددی وجود دارد که باعث میشود زن بدون درخواست طلاق، اقدام به گرفتن مهریه کند. در ادامه به برخی از این موارد اشاره میکنیم:
نیازهای مالی: گاهی زن برای تأمین هزینههایی مانند خرید لباس و لوازم شخصی، تحصیل فرزندان یا درمان بیماریها، به منابع مالی بیشتری نیاز دارد و تصمیم میگیرد از طریق گرفتن مهریه بدون طلاق، این نیازها را برطرف کند. در چنین شرایطی، زن میتواند تا میزان مهریه قابل وصول، اقدام به مطالبه حقوق مالی خود نماید.
تلاش برای اصلاح رفتار همسر: در برخی موارد، زن به منظور تحت فشار قرار دادن مرد برای تغییر رفتارهای ناپسند یا بدخلقیهای مکرر، از گرفتن مهریه بهعنوان اهرم فشار استفاده میکند تا مسیر زندگی مشترک بهبود یابد.
تأمین امنیت مالی: برخی زنان برای تضمین آینده مالی خود و فرزندانشان، حتی بدون قصد جدایی، تصمیم به دریافت مهریه میگیرند تا در صورت بروز بحران، از پشتوانه مالی برخوردار باشند.
گرفتن مهریه پیش از نزدیکی
ممکن است زوجین پیش از انجام نزدیکی دچار اختلاف شوند یا زن با استناد به حال بودن مهریه (که اصل بر آن است، مگر در موارد استثنا) بخواهد بدون طلاق اقدام به گرفتن مهریه کند. در چنین شرایطی، اگر زن دادخواست مطالبه مهریه بدهد، مرد میتواند صرفاً با ادعای دوشیزه بودن زن، درخواست ارجاع موضوع به پزشکی قانونی کند.
در صورتی که این موضوع توسط کارشناس تأیید شود، مستند به ماده ۱۰۹۲ قانون مدنی، مرد فقط موظف به پرداخت نصف مهریه خواهد بود. همچنین اگر بیش از نصف مهریه را قبلاً پرداخت کرده باشد، حق دارد مازاد را به صورت عین، مثل یا قیمت، پس بگیرد.
از سوی دیگر، چنانچه مهریه در سند ازدواج مشخص نشده و نزدیکی نیز صورت نگرفته باشد، مطابق ماده ۱۰۹۳ قانون مدنی، زن مستحق مهرالمتعه است. برای تعیین میزان مهرالمتعه، وضعیت مالی مرد از لحاظ شغل، درآمد و میزان تمکن مالی در نظر گرفته میشود.
در صورتی که مهریه در عقدنامه تعیین نشده باشد ولی نزدیکی انجام شده باشد، مرد موظف به پرداخت مهرالمثل خواهد بود. معیار تعیین مهرالمثل، جایگاه خانوادگی، ویژگیهای شخصی زن، و مقایسه او با همردیفانش از نظر موقعیت اجتماعی، محل زندگی، و ویژگیهای دیگر است.
گرفتن مهریه پس از نزدیکی
زن میتواند پس از نزدیکی، از طریق دو مرجع قانونی یعنی دادگاه خانواده یا اجرای ثبت محل، برای گرفتن مهریه بدون طلاق اقدام کند. در این مسیر، هیچ الزامی برای طرح دادخواست طلاق از سوی زن وجود ندارد و او میتواند کاملاً مستقل و بدون نیاز به طلاق، برای دریافت مهریه که بر عهده و ذمه مرد قرار دارد، اقدام نماید.
حتی قانونگذار در ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی تصریح کرده است که اگر زن پس از ازدواج از تمکین عام یا خاص نسبت به شوهر خودداری کند، تا زمانی که مهریهاش بهطور کامل پرداخت نشده، میتواند از انجام وظایف زناشویی امتناع نماید.
متن ماده به این شرح است:
«زن میتواند تا مهر به او تسلیم نشده از ایفای وظایفی که در مقابل شوهر دارد امتناع کند، مشروط بر اینکه مهر او حال باشد و این امتناع نیز مسقط حق نفقه نخواهد بود.»
در ادبیات حقوقی، به این حق قانونی زن برای خودداری از انجام وظایف زناشویی تا زمان دریافت مهریه، حق حبس مهریه گفته میشود.
راههای قانونی گرفتن مهریه بدون طلاق
همانطور که پیشتر بیان شد، زن میتواند از دو طریق قانونی برای دریافت مهریه بدون طلاق اقدام کند:
الف- اجرای ثبت محل:
1. مراجعه به دفتر ازدواج یا طلاق: زن که قصد دریافت مهریه بدون طلاق دارد، ابتدا باید به دفتر ازدواج یا طلاق مراجعه کرده و گواهی مطالبه مهریه را اخذ کند.
نکته مهم: برخی دفاتر ازدواج و طلاق به دلیل فوت سردفتر یا ناتوانی وی در انجام وظایف دفترخانه، قادر به انجام امور مربوطه نیستند. در این صورت، زن باید از طریق کفیل سردفتر که ادارات ثبت از آنها مطلع هستند، اقدام کرده و گواهی مربوطه را دریافت کند.
2. ارسال گواهی به آدرس شوهر: پس از دریافت گواهی، زن باید آن را به آدرس پستی شوهر ارسال کند تا وی از مطالبه مهریه آگاه شود. در صورتی که شوهر پیش از صدور اجرائیه تمایل به پرداخت مهریه داشته باشد، میتواند اقدام کند. در غیر این صورت، زن میتواند به اجرای ثبت محل مراجعه کرده و درخواست مهریه بدون طلاق را تکمیل کند.
3. توقیف اموال شوهر: وقتی نوبت زن فرا میرسد، وی میتواند با معرفی اموال منقول یا غیرمنقول شوهر، اقدام به توقیف آنها کند. اگر شوهر از پرداخت مهریه خودداری کند، زن میتواند درخواست اجرای مزایده اموال توقیف شده را بدهد تا از فروش آنها، مهریه خود را دریافت کند.
4. محدودیتها: ممکن است شوهر اموالی نداشته باشد یا پیش از صدور اجرائیه اموال خود را منتقل کرده باشد. در این صورت، دریافت مهریه از طریق اجرای ثبت محل امکانپذیر نخواهد بود و زن باید از طریق دادگاه خانواده اقدام کند.
ب- دادگاه خانواده:
1. تنظیم دادخواست مطالبه مهریه: زن که قصد دریافت مهریه بدون طلاق را دارد، باید ابتدا دادخواست مطالبه مهریه را از طریق وکلای دادگستری یا مشاورین حقوقی تنظیم کرده و با مراجعه به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، دادخواست خود را ثبت کند.
2. پرداخت هزینه دادرسی: زن باید سه درصد هزینه دادرسی دعاوی مالی را پرداخت کند.
3. درخواست اعسار از پرداخت هزینه دادرسی: اگر زن قادر به پرداخت هزینه دادرسی نباشد، میتواند درخواست اعسار از پرداخت هزینه دادرسی را در ذیل دادخواست مطالبه مهریه ذکر کند. در این صورت، ابتدا دادگاه به دعوای اعسار رسیدگی کرده و در صورت پذیرش اعسار، وارد ماهیت دعوای اصلی (مطالبه مهریه بدون طلاق) خواهد شد.
4. حکم به محکومیت مالی شوهر: اگر در نهایت حکم به محکومیت مالی شوهر برای پرداخت مهریه صادر شود و شوهر قادر به پرداخت مبلغ تعیینشده نباشد، باید اعسار خود را اثبات کند. در صورت اثبات اعسار، دادگاه به او اجازه میدهد تا مهریه را به صورت اقساطی پرداخت کند.
5. پرداخت اقساط مهریه: در صورت اثبات اعسار، دادگاه ممکن است پیشقسط و زمانبندی پرداخت اقساط را مشخص کرده و شوهر موظف به پرداخت آنها به صورت ادواری خواهد شد.
نحوه ارتباط با گروه وکلای پیام مشاور
گروه وکلای پیام مشاور با بهرهگیری از مجربترین کارشناسان حقوقی و وکلای دادگستری، افتخار دارد خدمات مشاوره حقوقی تلفنی را به هموطنان عزیز ارائه دهد. برای دریافت مشاوره تنها کافی است با شمارههای تماس درجشده در سایت تماس بگیرید تا بهصورت فوری و تخصصی راهنمایی شوید.
سخن آخر
گرفتن مهریه بدون طلاق از نظر قانونی امکانپذیر است، بلکه زنان میتوانند با اطلاع از حقوق خود، در مواقع لزوم بدون نیاز به پایان دادن به زندگی مشترک، اقدام به مطالبه مهریه کنند. چه به دلایل مالی، چه برای تضمین آینده یا بهبود شرایط زندگی، قانون ابزارهای لازم را برای این اقدام در اختیار زنان قرار داده است.
آنچه اهمیت دارد، شناخت صحیح مسیرهای قانونی و انتخاب روش مناسب با توجه به شرایط فردی و زندگی مشترک است.
سوالات متداول
1. آیا زن میتواند بدون درخواست طلاق، مهریهاش را مطالبه کند؟
بله، زن هر زمان بخواهد میتواند مهریهاش را مطالبه کند، حتی اگر هنوز زندگی مشترک ادامه دارد.
2. آیا گرفتن مهریه باعث شروع روند طلاق میشود؟
خیر، مطالبه مهریه بهتنهایی به معنای درخواست طلاق نیست و ارتباطی با جدایی ندارد.
3. آیا در صورت عدم تمکین زن، مهریه به او تعلق میگیرد؟
بله، مهریه به زن تعلق میگیرد حتی اگر از تمکین خودداری کند. طبق قانون، پرداخت مهریه مشروط به تمکین نیست و زن میتواند مهریه خود را مطالبه کند.
